ცალმხრივი და ორმხრივი პოზიცია: ჩაკეტვა უფასო დაზღვევა არაა

ორმხრივ რეჟიმზე ყველაზე ხშირად ერთსა და იმავეს ამბობენ: ლონგი მინუსშია და დახურვა არ გინდა? გახსენი თანაბარი შორთი და ზარალი აქ გაიყინებაო. ამ წინადადების ნახევარი მართალია — ფასი საითაც უნდა წავიდეს, ორი მხარის მოძრაობა მართლაც დიდწილად გაბათილდება. მაგრამ დაზღვევად მისი მიჩნევა შეცდომაა: დაზღვევა ის არის, როცა შემთხვევის შემდეგ ვიღაც გინაზღაურებს, ჩაკეტვა კი მიმდინარე მინუსს უცვლელად ინახავს, თან ერთ დამატებით საკომისიოს და კიდევ ერთ დაკავებულ მარჟას გაჩუქებს, ხოლო კითხვას „საით უნდა წავიდე“ ისეთივე უპასუხოდ დატოვებს, უბრალოდ უფრო რთულ დროს გადაიტანს. ის ფასს ყინავს და არა პრობლემას.

რა არის ეს ორი რეჟიმი

ეს ანგარიშის დონის პარამეტრია და განსაზღვრავს, ერთ კონტრაქტზე რამდენი მიმართულების პოზიცია შეიძლება გქონდეს ერთდროულად.

ცალმხრივი პოზიციის რეჟიმი: ერთ კონტრაქტზე მხოლოდ ერთი მიმართულების პოზიციაა შესაძლებელი. თუ ლონგი გიჭირავს და შორთს გაგზავნი, სისტემა მას არსებული პოზიციის გასაბათილებლად იყენებს: რაოდენობა თუ დაემთხვა — დაიხურა, თუ მეტია — ჯერ ხურავს, დანარჩენით კი საპირისპიროს ხსნის.

ორმხრივი პოზიციის რეჟიმი (ჰეჯირების რეჟიმი): ერთსა და იმავე კონტრაქტზე ლონგიც და შორთიც ერთდროულად შეიძლება გქონდეს, თითოეული თავისი ჩანაწერით. Binance-ის ოფიციალურ ახსნაშიც ზუსტად ასეა განსაზღვრული.

რატომ იქცევა ერთი და იგივე ღილაკი სხვადასხვანაირად

იმიტომ, რომ სისტემისთვის „საპირისპირო ორდერის“ მნიშვნელობა იცვლება — და ეს პირდაპირ განმარტებიდან გამომდინარეობს. ცალმხრივში ერთ კონტრაქტს მხოლოდ ერთი მიმართულება აქვს, ამიტომ საპირისპირო ორდერს არსებულის გაბათილების გარდა სხვა აზრი ვერ ექნება. ორმხრივში ორივე მიმართულება თანაარსებობს, ამიტომ სისტემას სჭირდება იცოდეს, ეს ორდერი ახალ მიმართულებას ხსნის თუ არსებულს ამცირებს — და ორდერის გზაში ერთი დამატებითი არჩევანი ჩნდება. კონკრეტული ფორმულირება და ადგილი მიმდინარე ვერსიით მოწმდება.

სწორედ ეს სხვაობა აჩენს ქართულ კრიპტო-ჯგუფებში პერიოდულად გამოჩენილ ერთსა და იმავე პოსტს: „გაყიდვას დავაჭირე, პოზიცია კი ორად გამიხდა“. ეს არც ბირჟის ხრიკია და არც შეცდომა — უბრალოდ რეჟიმია სხვა. ამიტომ ორდერის პანელიდან დასრულებამდე ჯერ დარწმუნდი, რომელ რეჟიმში ხარ; ან კიდევ უკეთ, ჩვევად აქციე პოზიციების ველიდან დახურვა — იქაური სტრიქონი თავად ის პოზიციაა და ორივე რეჟიმში ერთსა და იმავეს ნიშნავს. დახურვის გზები და თითოეულის ადგილი აღწერილია გვერდზე როგორ დავხუროთ პოზიცია.

ერთი ცნებაც გავმიჯნოთ, რომელიც ხშირად ერევათ: პოზიციის რეჟიმი და მარჟის რეჟიმი სხვადასხვა რამაა. პოზიციის რეჟიმი წყვეტს, შეიძლება თუ არა ლონგი და შორთი ერთად; მარჟის რეჟიმი (ჯვარედინი ან იზოლირებული) წყვეტს, რომელი ფული უჭერს მხარს ამ პოზიციას. ისინი თავისუფლად ერწყმის ერთმანეთს და არცერთი არ განსაზღვრავს მეორეს. არჩევანი გარჩეულია გვერდზე ჯვარედინი და იზოლირებული მარჟა, ხოლო ორი რეჟიმის შედეგების პირდაპირ შესადარებლად არის მარჟის რეჟიმების შედარება.

ჩაკეტვამ მართლა შეაჩერა ზარალი?

ანგარიში რომ გავშალოთ, პასუხი თავისით ჩნდება. დავუშვათ, მინუსში მყოფი ლონგი გიჭირავს და ახლა თანაბარ შორთს ხსნი:

პირველი სტრიქონი კარგ ამბავს ჰგავს, სრული სურათი კი დანარჩენ ოთხშია. ყველაზე მძიმე ბოლო სტრიქონია: ჩაკეტვის შემდეგ თითქოს შვება დგება, სინამდვილეში კი ერთი გადაწყვეტილება ორ, უფრო რთულ გადაწყვეტილებად გადაიქცა. ჯერ შორთი დახურო? ესე იგი ფსონს დებ, რომ ფასი აიწევს. ჯერ ლონგი? ეს პრაქტიკულად იგივეა, რაც თავიდანვე ზარალის დაფიქსირება, უბრალოდ ორი ზედმეტი საკომისიოთი და რამდენიმე დაძაბული დღით. გადაწყვეტილების გადადება ჩვეულებრივ უფრო ძვირია, ვიდრე თავად გადაწყვეტილება.

საკომისიოები პატარა პოზიციაზე შეუმჩნეველია, დაგროვებით კი აღარ — ანგარიში გვერდზეა ფიუჩერსების საკომისიო; დაფინანსება კი მოცულობების გათანაბრების დარღვევისთანავე ისევ წმინდა ხარჯად ან შემოსავლად იქცევა — წესები გვერდზეა დაფინანსების განაკვეთი, კონკრეტულ თანხად გადასაყვანად კი გამოდგება ღამის დაფინანსების ანგარიში.

ცალკე უნდა ითქვას ერთი ადგილობრივი დეტალი. Facebook-ისა და Telegram-ის ქართულ ჯგუფებში ხშირად გამოჩნდება ხოლმე თავმოყვარე „კონსულტანტი“, რომელიც სწორედ ჩაკეტვას გირჩევს — ხან უფასოდ, ხან იმ პირობით, რომ შემდეგ ნაბიჯებს პირად მიმოწერაში გეტყვის. ეს რჩევა იმიტომაა მოსახერხებელი, რომ პასუხისმგებლობას აჩერებს: პოზიცია არ დაიხურა, ზარალი „არ დაფიქსირდა“, საუბარი კი გრძელდება. სანამ ასეთ რჩევას მიჰყვები, ერთი კითხვა დაუსვი საკუთარ თავს — ეს ნაბიჯი რომელ ხარჯს ამცირებს? თუ პასუხი არცერთი, ეს რჩევა შენთვის არაა გამიზნული.

და ბოლოს: ჩაკეტვა ლიკვიდაციისგან იმუნიტეტს არ იძლევა. როგორ დაიკავებს მარჟას ორი პოზიცია და როგორ შეფასდება ლიკვიდაცია, დამოკიდებულია მარჟის რეჟიმზე და ანგარიშის რეალურ მდგომარეობაზე — ორიენტირი ანგარიშში ნაჩვენები ლიკვიდაციის ფასია. თუ პოზიცია მართლა მძიმეა, ორი მოქმედება მუშაობს რეალურად: მოცულობის შემცირება ან მარჟის დამატება. ორივე აუმჯობესებს მარჟის კოეფიციენტს (იზოლირებულ რეჟიმში მარჟის დამატება ლიკვიდაციის ფასს შორს წევს), სხვაობა კი ისაა, რომ შემცირება ერთდროულად ამცირებს ექსპოზიციასაც, დამატება კი იმავე შეფასებაში მეტ ფულს დებს. სრული ჯაჭვი გვერდზეა რა არის ლიკვიდაცია.

როგორ შევამოწმო და როგორ გადავრთო

შემოწმება: ფიუჩერსების სავაჭრო გვერდზე იპოვე პოზიციის რეჟიმის პარამეტრი — იქ ჩანს, რომელია არჩეული. პარამეტრებში შესვლის გარეშეც შეიძლება: შეხედე პოზიციების ველს, ერთსა და იმავე კონტრაქტზე ორი სტრიქონი (ლონგი და შორთი) ორმხრივ რეჟიმს ნიშნავს, ერთი სტრიქონი — ცალმხრივს. ინტერფეისის დეტალები მიმდინარე ვერსიით მოწმდება.

გადართვა: იმავე პარამეტრში იცვლება, ოღონდ ერთი მკაცრი შეზღუდვით — ღია პოზიციის ან მოლოდინში მყოფი ორდერის არსებობისას რეჟიმის შეცვლა შეუძლებელია; ეს ოფიციალურ ტექსტშია დაფიქსირებული. ჯერ ყველა პოზიცია უნდა დაიხუროს და ყველა ორდერი გაუქმდეს.

ეს შეზღუდვა თავად ამბობს, რისთვისაა ეს პარამეტრი: პოზიციის რეჟიმი ვაჭრობის დაწყებამდე გადასაწყვეტი ანგარიშის პარამეტრია და არა ხანძრის ჩასაქრობი ონკანი. ვინც იმედოვნებს, რომ „მინუსში რომ ჩავვარდები, მაშინ გადავრთავ ორმხრივზე და ჩავკეტავ“, სწორედ იმ წუთს აღმოაჩენს, რომ გადართვა შეუძლებელია.

დამწყებმა რომელი აირჩიოს

თუ ჯერ კიდევ წესებს ალაგებ, აირჩიე ცალმხრივი. მიზეზი ის კი არაა, რომ ის „უფრო უსაფრთხოა“ — თავისთავად არცერთი რეჟიმი რისკს არ ატარებს — არამედ ის, რომ მასში შეცდომა უფრო ძნელია: პოზიციების ველში მაქსიმუმ ერთი სტრიქონია, საპირისპირო ორდერი შემცირებას ნიშნავს და „მინდოდა დამეხურა, გამომივიდა ახალი პოზიცია“ თითქმის ვერ ხერხდება. ერთი შეცდომის წყარო ნაკლები — ერთი დოზა ყურადღება მეტი იმაზე, რაც მართლა მნიშვნელოვანია: რა ზომისაა პოზიცია, სად დგას სტოპი, რამდენი დარჩა ხელმისაწვდომ ბალანსზე.

როდის აქვს ორმხრივს აზრი? მაშინ, როცა მართლა გჭირდება ორი დამოუკიდებელი გადაწყვეტილების ცალკე აღრიცხვა. მაგალითად, ერთი პოზიცია რამდენიმე კვირაზეა გათვლილი, მეორე — რამდენიმე საათზე; ერთ ჩანაწერში შერწყმა ორივეს ხარჯსა და შედეგს ისე აურევს, რომ ვეღარაფერს გაარკვევ. ეს აღრიცხვის საჭიროებაა და არა დაზღვევის — და ეს განსხვავება სწორედ ის საზომია, რომლითაც უნდა გადაწყვიტო, გჭირდება თუ არა ორმხრივი რეჟიმი.

ბოლოს იმ პოპულარულ წინადადებას დავუბრუნდეთ. ექსპოზიციას მართლა მხოლოდ ერთი რამ ამცირებს: პოზიციის შემცირება. მარჟის დამატება ლიკვიდაციის ფასს შორს წევს, მაგრამ ექსპოზიციას არ ცვლის და ზარალის დახრილობაც იგივე რჩება; ჩაკეტვა და რეჟიმის გადართვა კი ლიკვიდაციის ფასსაც არ ძრავს — ისინი მხოლოდ დროს გადადებენ. სამივეს სხვადასხვა ფასი აქვს, ერთმანეთში ნუ აურევ. ეს და მსგავსი, ხშირად გადაწყვეტად მიჩნეული ნაბიჯები შეკრებილია გვერდზე დამწყებთა გავრცელებული შეცდომები. გახსნა თუ არ გახსნა და რა ზომით — ეს შენი გადასაწყვეტია; ჩვენი საქმე ანგარიშის გარკვევით გაშლაა.

ხშირი კითხვები

წესები და ციფრები ოფიციალური გვერდებით მოწმდება: პოზიციის რეჟიმები, ფიუჩერსების გზამკვლევი. შეცდომა თუ შენიშნე, მოგვწერე [email protected] — შემოწმების შემდეგ შესწორებების ჩანაწერში აისახება.