მარჟის კოეფიციენტი როგორ წავიკითხოთ და რა არის შემანარჩუნებელი მარჟა

გახსენი Binance-ის ფიუჩერსების პოზიციის ეკრანი — ტელეფონიდან ეს ღია პოზიციების ჩამონათვალია — და არარეალიზებული მოგება-ზარალის გვერდით ერთ პროცენტს დაინახავ, უმეტესად მწვანეს. ეს არის მარჟის კოეფიციენტი. ბევრი მას ქულასავით კითხულობს: დიდი ციფრი, ე.ი. პოზიცია კარგადაა. სინამდვილეში მიმართულება პირიქითაა — მარჟის კოეფიციენტი არის შემანარჩუნებელი მარჟის წილი შენს მარჟის ბალანსში, და რაც უფრო უახლოვდება 100%-ს, მით უფრო ახლო ხარ ლიკვიდაციასთან; 100%-ზე სისტემა პოზიციის იძულებით დახურვას იწყებს. ჯერ მიმართულება დაიმახსოვრე სწორად, დანარჩენს — როგორ ითვლება, რატომაა საფეხურებრივი და რა გაქვს ხელში, როცა ციფრი მაღლა მიდის — ქვემოთ გავივლით.

რას ნიშნავს ის პროცენტი პოზიციის პანელზე?

თუ დაშლი, ის ჩვეულებრივი წილადია. მრიცხველში დგას შემანარჩუნებელი მარჟა — ის მინიმალური თანხა, რომელიც სისტემის მოთხოვნით ამ პოზიციაზე (ან ამ ანგარიშზე) უნდა იდოს; ითვლება პოზიციის ნომინალურ ღირებულებაზე საფეხურის განაკვეთის გამრავლებით. მნიშვნელში დგას მარჟის ბალანსი — ის ფული, რაც რეალურად გაქვს, არარეალიზებული მოგება-ზარალის ჩათვლით. ერთი მეორეზე გაყოფილი და გამოვიდა ის პროცენტი, რომელსაც პოზიციის ეკრანზე ხედავ.

როცა ბაზარი შენს წინააღმდეგ მიდის, ზარალი მნიშვნელს რეალურ დროში შეექცევა. მნიშვნელი პატარავდება, მრიცხველი კი პრაქტიკულად ადგილზეა — შედეგად თანაფარდობა თავისით მიცოცავს 100%-ისკენ. სწორედ ამიტომ ამ ციფრის სწორი კითხვა ასეთია: ეს განგაშის ხმის სიმაღლეა. სანამ პატარაა, ბალანსი ზღვარს დიდი მარაგით ფარავს; როცა იზრდება, წყალი იწევს. აპლიკაცია რისკის ზონებს ფერითაც გამოყოფს, თუმცა ინტერფეისი დროდადრო იცვლება და ზუსტ ადგილს თავად მიხედე — ლოგიკა კი მხოლოდ ერთია: 100%-ისკენ სვლა ლიკვიდაციისკენ სვლაა. რა ხდება ზღვრის გადაკვეთის შემდეგ და როგორ იბარებს სისტემა პოზიციას, ცალკე გვაქვს გარჩეული — რა არის ლიკვიდაცია.

აქ ერთი რამ ღირს გასარჩევად, რადგან ჩვეულ ბანკურ გამოცდილებას ეწინააღმდეგება. თუ ლარი TBC Bank-ში ან Bank of Georgia-ში დევს, მას დეპოზიტების დაზღვევის სისტემა იცავს: ბანკს რომ პრობლემა შეექმნას, დადგენილ ზღვრამდე თანხა უკან დაგიბრუნდება და ამისთვის შენ თითიც არ უნდა გაანძრიო. ღია პოზიციას ასეთი ბადე ქვემოთ არ უფენია — არც ერთი მექანიზმი არ დგას იმისთვის, რომ ზარალი აგინაზღაუროს. ამიტომ ეს პროცენტი ფაქტობრივად ერთადერთი საგანგაშო ნათურაა, რომელიც ამ პოზიციაზე გაქვს, და მისი მიხედვაც შენი საქმეა. ვინაიდან საქართველოში ვაჭრობის დიდი ნაწილი ტელეფონიდან ხდება, ეს ციფრი ხშირად პატარა შრიფტით, სვეტის ბოლოსაა და ადვილად რჩება გრაფიკის ან კლავიატურის მიღმა — პოზიციაზე დაჭერით დეტალები იშლება და მარჟის კოეფიციენტი ლიკვიდაციის ფასის გვერდიგვერდ ჩანს. ერთხელ იპოვე და დაიმახსოვრე, სად დევს; ის წუთი, როცა მას ეძებ, ჩვეულებრივ ყველაზე ცუდ დროს გიწევს.

ახლა ციფრები ჩავსვათ, რომ ნახო, როგორ მოძრაობს. დავუშვათ, ბარათიდან შეტანილი ლარი USDT-ში გადაიყვანე და იზოლირებულ რეჟიმში პოზიციას 100 USDT გამოუყავი, 10-ჯერადი ბერკეტით ლონგში შედი — ნომინალური ღირებულება 1000 USDT. აიღოთ პირობითი შემანარჩუნებელი მარჟის განაკვეთი 0.5% (ეს მხოლოდ არითმეტიკისთვისაა; კონკრეტული საფეხურები და პროცენტები ოფიციალურ გვერდზეა და კონტრაქტების მიხედვით განსხვავდება) — მაშინ შემანარჩუნებელი მარჟა 5 USDT-ია. გახსნის წამში მარჟის კოეფიციენტი = 5 ÷ 100 = 5%, დონე დაბალია. ფასი 5%-ით საწინააღმდეგოდ წავიდა — ზარალი 50, ბალანსი დარჩა 50, კოეფიციენტი 10%. კიდევ ცოტა, 9%-ზე — ბალანსი 10, კოეფიციენტი უკვე 50%. როცა ბალანსი 5-მდე ჩამოვა, კოეფიციენტი 100%-ია და იწყება ლიკვიდაცია.

ყურადღება მიაქციე, რომ ის თანაბრად არ მოძრაობს: რაც შორს მიდის, მით პატარაა მნიშვნელი და მით უფრო სწრაფად ხტება იგივე ზარალზე. შეგრძნება, თითქოს მარაგი ჯერ კიდევ იყო და რამდენიმე წუთში ზღვარზე აღმოჩნდი, არ არის მოჩვენება — ეს ამ წილადის მათემატიკური თვისებაა.

კიდევ ერთი ადვილად გამოსატოვებელი დეტალი: რომელ ფულს ითვლის ეს პროცენტი, პოზიციის რეჟიმზეა დამოკიდებული. იზოლირებულზე მნიშვნელში მხოლოდ ამ პოზიციისთვის გამოყოფილი მარჟაა — თითო პოზიციას თავისი დონე აქვს. ჯვარედინზე მნიშვნელი მთელი ფიუჩერსების ანგარიშის ბალანსია: ყველა პოზიცია ერთსა და იმავე მარჟის კოეფიციენტს იზიარებს და რომელიმე მათგანის დიდი ზარალი საერთო დონეს ზემოთ სწევს. რეჟიმების არჩევანი ცალკე გვაქვს — ჯვარედინი და იზოლირებული მარჟა.

რატომ არის შემანარჩუნებელი მარჟა საფეხურებრივი?

ჯერ ორი, სახელით ძალიან მსგავსი რამ გავმიჯნოთ. მარჟის კოეფიციენტი წინა თავის ის მოძრავი დონეა. შემანარჩუნებელი მარჟის განაკვეთი კი საფეხურის მუდმივაა, რომლითაც სისტემა შენს შემანარჩუნებელ მარჟას ითვლის. პირველი ყოველ წამს იცვლება, მეორე მხოლოდ მაშინ, როცა პოზიციის ზომა საფეხურს გადააბიჯებს.

საფეხურების ლოგიკა მარტივია: რაც უფრო დიდია პოზიციის ნომინალური ღირებულება, მით მაღალია შემანარჩუნებელი მარჟის განაკვეთი. მიზეზიც სახეზეა — დიდი პოზიციის დახურვა ბაზარზე უფრო ძლიერად აისახება და მყისიერად კონტრაგენტის პოვნა უფრო რთულია, ამიტომ სისტემა მას სქელ ბალიშს ათხოვნინებს. პრინციპი ასე გამოიყურება:

ცხრილი კონტრაქტების მიხედვით სხვადასხვაა და ციფრებში Binance-ის ოფიციალურ გვერდს უნდა მიენდო — აქ პრინციპია. დამწყებისთვის პრაქტიკული დასკვნა ერთია: იმავე ბერკეტზე რაც უფრო დიდია პოზიცია, მით მაღლა დგას ის ქვედა ზღვარი და მით ახლოა ლიკვიდაციის ფასი. დამწყების პოზიციების უმეტესობა პირველ საფეხურზეა და ცხრილის ზეპირად სწავლა არავის სჭირდება — მაგრამ იმის ცოდნა, რომ საფეხური იცვლება, სჭირდება. ტექნიკურად სისტემა საფეხურებს შორის ნახტომებს ე.წ. სწრაფი ანგარიშის დანამატით ასწორებს, ამიტომ შემანარჩუნებელი მარჟა პოზიციის ზრდასთან ერთად უწყვეტად იზრდება, უბრალოდ თითო საფეხურზე უფრო ციცაბოდ. პრაქტიკაში ეს იმას ნიშნავს, რომ პოზიციაზე დამატება მხოლოდ კიდევ ერთი ულუფა არ არის: მან ქვედა ზღვარი შეიძლება ინტუიციაზე სწრაფად ასწიოს. დამატებამდე და დამატების შემდეგ თითო-თითო შეხედვა პოზიციის ეკრანს — და არა შეგრძნებას.

ერთი გავრცელებული აღრევაც აქვე გავარკვიოთ. ეს საფეხურები პლატფორმის დადგენილი წესია და არა სახელმწიფოს. არც ბირჟის წესები და არც რომელიმე რეგულაცია იმას არ ნიშნავს, რომ შენი პოზიცია დაზღვეულია ან ლიკვიდაცია არ მოგივა. წესები პლატფორმას ეხება, დონის განგაში — შენს პოზიციას; ეს ორი სხვადასხვა სართულია და ერთმანეთს არ ცვლის.

საწყისი და შემანარჩუნებელი მარჟა — რა განსხვავებაა?

ერთი წინადადებით: საწყისი მარჟა შესასვლელი ბილეთია, შემანარჩუნებელი მარჟა კი დარბაზში დარჩენის ქვედა ზღვარი. ბილეთი = ნომინალური ღირებულება ÷ ბერკეტი და ის გახსნის წამში იხდება; ზღვარი = ნომინალური ღირებულება × შემანარჩუნებელი მარჟის განაკვეთი და ის პოზიციის ყოველ ცოცხალ წამში მოქმედებს.

ჩავსვათ ციფრები. პოზიციის ნომინალური ღირებულება 100 USDT, ბერკეტი 10-ჯერადი. საწყისი მარჟა = 100 ÷ 10 = 10 USDT. შემანარჩუნებელი მარჟა იმავე პირობითი 0.5%-ით = 0.5 USDT. სხვაობა, 9.5 USDT, არის მთელი ის ზარალი, რომლის ატანაც ამ პოზიციას გახსნიდან ლიკვიდაციამდე შეუძლია. მიაქცევ ყურადღებას, რომ ეს იგივეა, რაც 10-ჯერად ბერკეტზე დაახლოებით 9.5%-იანი საწინააღმდეგო მოძრაობა — ერთი და იგივე ამბავი, ერთხელ ფულის მხრიდან დანახული, ერთხელ ფასის.

აქვე გავარკვიოთ ხშირი კითხვა: რატომ არ ხდება ლიკვიდაცია სწორედ იმ წამს, როცა საწყისი მარჟა ბოლომდე გაიხარჯა? იმიტომ, რომ სისტემას შემანარჩუნებელი მარჟის ბალიში სჭირდება თვითონ დახურვის შესასრულებლად: სწრაფ ბაზარზე ფაქტობრივი შესრულების ფასი ტრიგერზე უარესი გამოდის და ეს ბალიში სწორედ ამ უარესობისთვისაა გადადებული. თუ არ დაიხარჯა, ნაშთი შენ გიბრუნდება; თუ გაიხვრიტა, ჯერი სადაზღვევო ფონდზეა — ეს რა არის ლიკვიდაცია გვერდზეა გარჩეული.

და ბოლოს, ერთი შესადარებელი წყვილი: საწყისი მარჟის განაკვეთი = 1 ÷ ბერკეტი, ანუ 10-ჯერადზე 10%; შემანარჩუნებელი მარჟის განაკვეთი პირველ საფეხურზე კი პროცენტის მცირე ნაწილია. ამ ორ პროცენტს შორის სხვაობა არის ის სივრცე, რომელშიც ფიუჩერსი ერთხანს ზარალის ატანის საშუალებას გაძლევს. ოღონდ ეს სხვაობა გახსნის წამზეა გამოთვლილი და ზარალი მას განუწყვეტლივ ჭამს — ბევრი სწორედ აქ იბნევა და ჰგონია, რომ ლიკვიდაცია შორსაა, სინამდვილეში კი გახსნის წამის ფოტოს უყურებს და არა ახლანდელ დონეს.

კოეფიციენტი აიწია — რა ზრდის მას და რა გაქვს ხელში?

ჯერ იმაზე, რა სწევს მას ზემოთ. ორი რამ: ზარალი, რომელიც მნიშვნელს — შენს მარჟის ბალანსს — აპატარავებს, და პოზიციის ზრდა, რომელიც მრიცხველს — შემანარჩუნებელ მარჟას — ადიდებს. ორივე ერთად ყველაზე სწრაფად მოქმედებს: საწინააღმდეგო მოძრაობაზე დამატება ერთდროულად ორივე მხრიდან უბიძგებს ციფრს. ჯვარედინ რეჟიმზე მესამე გზაც არსებობს — სულ სხვა პოზიციის ზარალი, რომელსაც ამ წუთში საერთოდ არ უყურებ.

როცა დონე უკვე ასულია, ხელში მხოლოდ სამი ტიპის მოქმედება გაქვს. თითოეულს თავისი ფასი აქვს; აქ ისინი უბრალოდ დალაგებულია — რომელს აირჩევ და აირჩევ თუ არა, შენი საქმეა.

პოზიციის შემცირება. ნაწილს ხურავ, ნომინალურ ღირებულებასთან ერთად მრიცხველი — შემანარჩუნებელი მარჟა — პატარავდება და დონე მაშინვე ეცემა. ფასი: ამ ნაწილის მცურავი ზარალი რეალურ ზარალად იქცევა, ზემოდან კი დახურვის საკომისიო — მეიკერზე დაახლოებით 0.02%, თეიქერზე 0.04%, ოფიციალური ტარიფების გვერდის მიხედვით.

მარჟის დამატება. იზოლირებულ რეჟიმში ამ კონკრეტულ პოზიციას ცალკე დაამატებ, მნიშვნელი იზრდება და ლიკვიდაციის ფასი შორდება. ფასი: ჩადებული ფული გაიზარდა — თუ ბაზარი საწინააღმდეგოდ განაგრძობს, ზარალის ბაზისიც უფრო დიდია. დამატება მაშინაა გამაგრება, როცა შენი ვარაუდი კვლავ ძალაშია და უბრალოდ სივრცე დაგაკლდა; მაშინ კი, როცა ზარალის აღიარება არ გინდა, ის ჩვეულებრივ ორმოს ღრმავებს. და კიდევ: ის ლარი, რომელსაც აქ დაამატებ, სხვა ჯიბიდან მოდის — ბინის ქირის ან სწავლის ფული ამ ჯიბეში არ ჯდება.

სტოპ-ლოსით გასვლა. ზარალს იღებ, პოზიციას ხურავ და დონის საკითხი ფესვიანად ქრება. ფასი ყველაზე თვალსაჩინოა და ყველაზე ერთჯერადი. ორი ფასი — სტოპი და თეიქი — როგორ და სად დაისვას, ცალკე გვაქვს: სტოპ-ლოსი და თეიქ-პროფიტი.

სამივეზე სწორი პასუხი არ არსებობს, სამაგიეროდ არსებობს საერთო წინაპირობა: სჯობს, პოზიციის გახსნამდე გქონდეს გავლილი. თუ ფიქრს მაშინ იწყებ, როცა კოეფიციენტი უკვე გაწითლდა, დრო წუთებით იზომება. წინასწარ ციფრების გატარება მარტივია — მანძილი ლიკვიდაციის ფასამდე შენს ბერკეტსა და პოზიციის ზომაზე გაშვებული საკმარისია.

ერთი რამ, რაც მოქმედება არ არის, მაგრამ ცალკე ღირს ხსენება: დაცდა, სანამ თვითონ დაბრუნდება. ლოდინი მეოთხე ვარიანტი არაა — ის უბრალოდ გადაწყვეტილების ბაზრისთვის გადაბარებაა. ზემოთ ციფრებზე ნანახი გვაქვს, რომ მაღალ დონეზე მრუდი აჩქარებულია და ლოდინისთვის დარჩენილი დრო იმაზე ნაკლებია, ვიდრე უმეტესობას ჰგონია. თუ მაინც ელოდები, ელოდე ისეთ ადგილას, რომელიც თავად გაქვს გამოთვლილი — და არა იმაზე, რომ ახლა-ახლა უნდა აიწიოს.

სად ცდებიან ხოლმე მარჟის კოეფიციენტის კითხვისას?

პირველი: მიმართულება პირიქითაა დამახსოვრებული. ჯანმრთელობის ქულად აღიქმება — რაც მეტი, მით უკეთესი. ეს განგაშია: რაც მეტი, მით უარესი. ამ შეცდომას პირველად თუ დაუშვებ, ფასი დიდი გამოდის, ამიტომაც დგას სიის სათავეში.

მეორე: მარჟის ბალანსში ერევა. ბალანსი ფულის რაოდენობაა, კოეფიციენტი — თანაფარდობა. ბალანსი შეიძლება ერთი ლარითაც არ შეცვლილიყო, პოზიცია გაზარდე და კოეფიციენტი მაინც გაუარესდა.

მესამე: ჯვარედინზე მხოლოდ ერთ პოზიციას უყურებს. ჯვარედინი კოეფიციენტი ანგარიშის დონისაა: ის პატარა პოზიცია, რომელიც ყველაზე ნაკლებად გაინტერესებს, დიდ ზარალში რომ შევიდეს, საერთო დონეს ისიც ასწევს.

მეოთხე: 100%-მდე ყველაფერი უსაფრთხოდ ეჩვენება. 90%-სა და 100%-ს შორის ერთი ჩვეულებრივი რყევაც შეიძლება იდგეს. განგაშის აზრი ისაა, რომ ადრე ხმიანდება, და არა ის, რომ ზუსტად ზღვარზე ჩამოგისვამს.

მეხუთე: საფეხურის პატარა პროცენტი ზარალის ლიმიტად ესმის. შემანარჩუნებელი მარჟის განაკვეთი პოზიციის ნომინალურ ღირებულებასთან მიმართებით დათვლილი ქვედა ზღვარია და არა შენი ჩადებული თანხის დასაშვები ზარალი. რამდენს გაუძლებ, ბერკეტი წყვეტს: იმავე პირობითი ციფრით, 10-ჯერადზე ლიკვიდაცია დაახლოებით 9.5%-იან საწინააღმდეგო მოძრაობაზეა, 3-ჯერადზე კი — დაახლოებით 32.8%-ზე. ორი სიტყვა ერთმანეთს ჰგავს, სინამდვილეში კი სულ სხვადასხვა რამეს ითვლის.

ხშირად დასმული კითხვები

წესები და ციფრები ოფიციალური გვერდების მიხედვით მოწმდება: Binance-ის დახმარების ცენტრი, Binance Academy — შემანარჩუნებელი მარჟის საფეხურები და საკომისიოს ტარიფები იქიდან გადაამოწმე შეცდომა თუ შენიშნე, მოგვწერე [email protected] — გადამოწმების შემდეგ შედის შესწორებების ჟურნალში.